Từ quy trình xét duyệt “hổng” kéo theo những khâu tiếp theo cũng “tù mù”. Đến khi có phản ánh tiêu cực, sai phạm thì lại quay lại điểm xuất phát để kiểm tra. Vậy tại sao ngay từ đầu không tách bạch ra: Chủ đầu tư chỉ thuần túy là xây dựng dự án và một cơ quan độc lập Nhà nước xét duyệt hồ sơ để đảm bảo minh bạch?
Vừa qua, thị trường NOXH được phen dậy sóng khi tình trạng hàng trăm người chen lấn nhau bốc thăm quyền mua nhà tại dự án NOXH Minh Khai. Đây được cho là dự án NOXH “hot” nhất hiện nay. Cũng chính vì thế nên trong ngày bốc thăm đã diễn ra cảnh bi hài khi nhiều khách hàng vừa bốc trượt đã có “cò” gạ bán lại cho căn bốc trúng với giá chênh hàng trăm triệu đồng. Không dừng lại ở đó, nhiều “cò” còn nhanh nhạy đi gom số điện thoại của khách tại buổi bốc thăm để tư vấn 24/24 giờ.
Một “cò” tại buổi bốc thăm cho biết: “Khi chủ đầu tư lập danh sách báo cáo lên Sở Xây dựng, chị sẽ được vào tên thay thế người vừa bốc trúng. Bên em có “mối” từ chủ đầu tư nên có thể yên tâm. Đảm bảo ra hợp đồng mới nhận 50% số tiền chênh còn lại”.
Hình ảnh diễn ra tại lễ bốc thăm nhà ở xã hội Minh Khai. Ảnh: TPO
Tình trạng mua nhà đã mập mờ, nhưng thuê NOXH cũng “ảo” không kém. Thị phần NOXH cho thuê không còn quá lạ lẫm với mánh khóe “giả hợp đồng thuê để bán” hay “né thuê để bán đứt đoạn” nhằm trục lợi. Nhiều người dân phản ánh, một số chủ đầu tư do chừa chỗ cho người nhà, suất ngoại giao nên làm việc quan liêu, gây khó khăn cho khách hàng, hạn chế số hồ sơ nộp vào.
Dư luận đang đặt ra câu hỏi, liệu thông điệp mà Bộ Xây dựng phát đi: “Kiên quyết không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách NƠXH làm lợi cho cá nhân hay một bộ phận” có đang đối nghịch với thực trạng biến tướng tràn lan trên thị trường hiện nay hay không?
Trao đổi vấn đề này với đại diện chủ đầu tư NOXH thuộc diện “nghi vấn” thì nhận được câu trả lời “không thể xảy ra tiêu cực” bởi “quy trình xét duyệt đối tượng thuê mua NOXH rất chặt chẽ”.
Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cũng khẳng định, chủ đầu tư và Sở đang làm đúng theo quy định của Bộ Xây dựng. Sau khi tập hợp đầy đủ giấy tờ từ các đối tượng có nhu cầu, chủ đầu tư NOXH xem xét từng hồ sơ, chấm điểm theo quy định để lập danh sách đối tượng được mua, thuê mua NOXH thuộc dự án do mình làm chủ đầu tư rồi gửi về Sở Xây dựng. Từ đây, Sở có trách nhiệm công bố trên trang thông tin điện tử. Sau 15 ngày nếu không có ý kiến gì, chủ đầu tư sẽ ký hợp đồng với người mua nhà.
Theo nhận định của giới chuyên môn, việc công khai danh sách đối tượng được mua, thuê, thuê mua NƠXH trên trang thông tin điện tử của Sở Xây dựng là động thái tốt vì đảm bảo tính minh bạch. Thế nhưng, cần phải mở rộng công khai hơn nữa, ít nhất là tại địa điểm của UBND phường, UBND quận, nơi có dự án thì cơ hội tiếp cận của người dân tốt hơn.
Đánh giá vấn đề này, chuyên gia kinh tế – tài chính Bùi Kiến Thành cho rằng, việc xác định danh sách những người được mua NOXH cần thay đổi. Đây phải là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý chứ không thể là nhiệm vụ dành cho chủ đầu tư. Bởi chủ đầu tư chỉ là đơn vị thực hiện dự án đầu tư. Tại một số nước tiên tiến như Mỹ, Đức, Canada… thậm chí chủ đầu tư cũng không kiêm công ty xây dựng. Họ chỉ đơn thuần là một tổ chức có chức năng đảm bảo việc xây dựng NOXH. Sau đó sẽ đấu thầu lựa chọn công ty xây dựng thuần túy làm về xây dựng, cắt một mạch giữa công ty xây dựng là đơn vị thực hiện dự án với chủ đầu tư của dự án thành hai đối tượng khác nhau.
Trong khi đó Việt Nam vẫn nhập hai vấn đề đó làm một, đó là chủ đầu tư kiêm công ty xây dựng. Vấn đề trao quyền chủ đầu tư tuyển chọn những người được mua NOXH tại một dự án nào đó cũng không chính xác. Chính sách NOXH có sự trợ giúp của Nhà nước thì xét duyệt phải là công việc khách quan do cơ quan Nhà nước thực hiện. Như vậy mới đảm bảo quy trình theo đúng quy định của pháp luật. Sau đó chỉ cần công khai, minh bạch trên trang thông tin điện tử của Sở Xây dựng trong 15 ngày có lẽ là chưa đủ.
Ông Phạm Sỹ Liêm – nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng nêu rõ: “Tình trạng này chẳng phải là hệ quả của quá trình chủ đầu tư xét duyệt cơ cấu “lọt sàng xuống nia” hay sao? Còn chờ đến bao giờ mới thanh, kiểm tra hay không muốn thanh kiểm tra? Phải nhanh chóng trả bài toán về cho thị trường, Nhà nước phải nắm quỹ NOXH thông qua việc thành lập một cơ quan độc lập, không liên quan đến bên xây lẫn bên mua, để tránh được khuất tất, biến tướng. Ngoài ra, việc xét chọn người mua nhà phải bắt đầu từ những cấp nhỏ như cấp phường, cơ quan quản lý trực tiếp và phải hoàn toàn công khai cho người dân được biết”.
Phó Chủ tịch Câu lạc bộ BĐS Hà Nội Nguyễn Thế Điệp đặt ra câu hỏi: “Từ quy trình xét duyệt “hổng” kéo theo những khâu tiếp theo cũng “tù mù”. Đến khi có phản ánh tiêu cực, sai phạm thì lại quay lại điểm xuất phát để kiểm tra. Vậy tại sao ngay từ đầu không tách bạch ra: Chủ đầu tư chỉ thuần túy là xây dựng dự án và một cơ quan độc lập Nhà nước xét duyệt hồ sơ để đảm bảo minh bạch?”